Pisa en Elis

Olympia was een heiligdom, geen stad of dorp waar mensen woonden. Alle hellanodikai, scheidsrechters, priesters, … kwamen dus van buitenaf. Twee plaatsen maakten aanspraak op Olympia: Pisa en Elis.

Pisa was een klein stadje net ten oosten van Olympia. De inwoners van Pisa beweerden dat zij de oorspronkelijke organisatoren van de Olympische spelen waren. In 752 zou hun koning Kleosthenes de olijfkrans hebben ingevoerd en in 748 zouden zij de spelen hebben georganiseerd met de hulp van de tiran van Argos. Volgens de Olympische kroniek van Eusebius had Pisa de controle over de spelen van 660 tot 572 v.C. Daarna werd Pisa opgenomen in de landstreek Elis. In poëzie wordt de naam Pisa vaak als synomien voor Olympia gebruikt.

Elis is de landstreek die het hele noordwesten van de Peloponnesos besloeg. Pausanias wijdde er twee boeken aan, waarin hij voornamelijk over Olympia schreef. De gelijknamige hoofdstad van de landstreek lag zo’n veertig kilometer ten noordwesten van Olympia. Elis was heel wat groter dan Pisa en dus beter in staat de spelen te organiseren. De Eleërs organiseerden de spelen ononderbroken vanaf 568 v.C., op de spelen van 364 v.C. na.

In 364 v.C. hadden de Arkadiërs een deel van Elis veroverd. Omdat de Arkadiërs geen ervaring hadden met de organisatie van spelen, vroegen ze de Piseërs om hulp. Tijdens deze spelen - terwijl de pentatleten aan hun vijfde proef bezig waren - vielen Eleërs Olympia binnen. Er werd strijd geleverd in het heilige domein zelf! De Arkadiërs haalden de bovenhand, maar sloten enkele maanden later vrede met de Eleërs en gaven hen Olympia terug.

Welke van de twee plaatsen nu echt oorspronkelijk de spelen organiseerde, is moeilijk na te gaan. Over het verdrag dat de godsvrede vastlegde in 776 v.C. bestaan drie verschillende versies. Pausanias zag in de tempel van Hera een schijf, die aan dit verdrag herinnerde, waarop enkel de naam van de Elische koning Iphitos stond. Plutarchus spreekt over een verdrag tussen Iphitos en de Spartaanse wetgever Lykourgos, en Phlegon van Tralleis noemt als derde man nog Kleosthenes van Pisa. Deze auteurs schreven alle drie in de tweede eeuw n.C. De schijf uit de tempel van Hera weerspiegelt de claim van de Eleërs dat zij de enige organisatoren waren, de aanwezigheid van de Spartaan Lykourgos weerspiegelt de dominantie van de Spartanen in de Peloponnesos vanaf de zevende eeuw v.C. en de versie met Kleosthenes werd wellicht in Pisa verteld. Over de situatie in de vroege achtste eeuw v.C. leren we echter niets.

© KU Leuven, 2012