Het einde van de Olympische spelen

P027Net zoals over het begin van de Olympische spelen, is er over het einde van de Olympische spelen discussie. Twee Byzantijnse auteurs vertellen ons terloops, eeuwen na de feiten, dat de Olympische spelen ophielden tijdens de regering van Theodosius. Ze zijn het er echter niet over eens of dit Theodosius I dan wel Theodosius II was. Daarom vindt men vandaag in handboeken verschillende data voor het einde van de spelen: de meeste auteurs beweren dat de spelen werden afgeschaft in 393 n.Chr., dit wil zeggen door Theodosius I, maar anderen plaatsen deze afschaffing onder zijn kleinzoon, meestal in 426 n.Chr.

Geen van deze voorstellen is echter overtuigend, want beide gaan ervan uit dat de reden voor het einde een keizerlijk verbod was. Heel wat Christelijke keizers voerden in de vierde en de vijfde eeuw namelijk een strenge politiek tegen heidense offers en bijgeloof. Dat ook atletiekspelen aan deze anti-heidense politiek ten prooi vielen, staat echter niet in onze bronnen, die zeggen gewoon in de loop van welke regering de spelen ophielden.

Recent onderzoek heeft uitgewezen dat heidense offers al sinds de jaren 340 niet meer voorkwamen op atletiekwedstrijden. De band tussen sport en religie was dus doorbroken. De keizers promootten de wedstrijden zelfs, want die waren net als andere spelen goed voor hun populariteit. De belangrijkste oorzaken van het einde van de spelen zijn wellicht te zoeken in de economie en de mentaliteit. Steden, de organisatoren van de wedstrijden, hadden steeds minder eigen middelen ter hun beschikking en konden dus niet meer voor wedstrijden betalen. Bovendien dachten de mensen alsmaar negatiever over sport en over de roem die op de spelen gewonnen kon worden. Zowel heidenen als Christenen vonden in de late Oudheid dat je lichaam trainen voor competities een blijk van ijdelheid was.

Heel wat wedstrijden verspreid over het Middellandse Zeegebied verdwenen in de loop van de vierde eeuw n.C. De spelen in Olympia overleefden langer dan de meeste wedstrijden. Archeologische vondsten en enkele teksten suggereren dat ze bleven bestaan tot in het begin van de vijfde eeuw, tot in de regering van Theodosius II dus. In de jaren 420 of 430 werd het Zeusbeeld van Pheidias naar Konstantinopel vervoerd. Rond diezelfde tijd kwamen ook de spelen aan hun einde. Slechts één wedstrijd bleef ongeveer honderd jaar langer bestaan, namelijk de lokale Olympische spelen van de wereldstad Antiochië in Syrië. De allerlaatste editie van deze wedstrijd vond plaats in 520 n.Chr.

© KU Leuven, 2012