De hellanodikai

Bij sommige spelen, onder andere bij de Olympische en de Nemeïsche, kregen de organisatoren de naam 'hellanodikai', letterlijk ‘rechters van de Grieken’. Deze naam verwijst naar de regel dat enkel Griekse deelnemers werden toegelaten, en is voor het eerst geattesteerd ten tijde van de Perzische oorlogen, toen de Grieken zich voor het eerst verenigden tegen een gemeenschappelijke vijand. De hellanodikai waren tegelijk organisator en jurylid van de spelen.

De functie is het best gekend uit Olympia. Oorspronkelijk was de lokale koning de enige organisator. Later werd een college gekozen uit de leidende families van Elis door middel van loting. Vanaf de vierde eeuw v.C. bestond het uit tien mannen, die gedurende tien maanden werden opgeleid voor hun taak.

P243Het takenpakket van de hellanodikai was zeer breed. Ten eerste beslisten ze over de toelating van de atleten. Deelnemers moesten vrije Griekse burgers zijn, en een maand op voorhand aanwezig zijn. Laatkomers werden uitgesloten. De toegelaten atleten werden dan onderverdeeld in leeftijdscategorieën. In deze tijd zonder geboortebewijzen namen de hellanodikai hun beslissing op basis van de fysieke ontwikkeling van de atleet. In de maand voorafgaand aan de spelen superviseerden ze de training. De atleten moesten zich houden aan de door hen opgelegde trainingsschema’s. Vóór de wedstrijden lootten ze uit welke atleten tegen elkaar zouden kampen. Tijdens de wedstrijden bepaalden ze de winnaar. Ze gingen na of er niet vals gespeeld werd en bestraften overtredingen. Hierbij werden ze bijgestaan door scheidsrechters, die stok- of zweepdragers werden genoemd en van dichtbij toekeken op de atleten en de straffen uitvoerden. In geval van corruptie bepaalden de hellanodikai de boete. Tegen een beslissing van de hellanodikai kon men in beroep gaan bij de Olympische Raad. Deze kon de beslissing niet herroepen, maar kon de hellanodikai wel bestraffen.

P239Het ambt van hellanodikes was een erg eervolle taak, met een sacrale component, die onder andere tot uiting kwam in een reinigingsritueel. Ze droegen een kostbaar purperen gewaad om hun autoriteit te onderstrepen. In het stadion was voor hen een ereplaats voorzien. Om de eerlijkheid van de hellanodikai te verzekeren was het hen verboden zelf deel te nemen aan de spelen.

© KU Leuven, 2012