Kransspelen

In oudere wetenschappelijke werken maakte men vaak een strikt onderscheid tussen 'kransspelen' waar enkel een symbolische krans te winnen viel, en 'prijsspelen', waar materiële prijzen werden toegekend. De eerste categorie werd als belangrijkste beschouwd, de tweede als onbelangrijker. Deze moderne terminologie weerspiegelt slechts in beperkte mate hoe men in de Oudheid over de spelen dacht, en is in feite sterk beïnvloed door de moderne ideëen van het amateurisme. Bovendien veranderde de antieke terminologie voor spelen tijdens haar eeuwenlange geschiedenis.

De term 'kransspelen' duikt voor het eerst op in literaire werken uit de vierde eeuw v.C. als een omschrijving van de Olympische, de Pythische, de Isthmische en/of de Nemeïsche spelen (de latere periodos). Pas in de derde eeuw v.C. duikt de term op in opschriften, die veel beter de technische taal van de atletiek weerspiegelen. Op dit moment valt een veel grotere groep spelen onder deze term. In de derde eeuw v.C. werden er heel wat nieuwe wedstijden opgericht, en de initiatiefnemers hoopten natuurlijk dat deze prestigieus zouden worden. Bij de stichting van spelen werden daarom verdragen gesloten tussen de steden; de andere steden moesten de spelen immers erkennen in een decreet, waarin vastgelegd werd dat winnaars van de nieuwe spelen even hoge beloningen kregen als bijvoorbeeld winnaars van de Olympische of Pythische spelen. De spelen werden daarom is-Olympische of iso-Pythische spelen en 'kransspelen' werd een overkoepelende term. Een woord voor spelen die geen kransspelen waren, bestond niet.

In de Romeinse tijd bepaalde de keizer het statuut van de spelen. In deze periode heetten de 'kransspelen' korte tijd 'heilige kransspelen' en later gewoon 'heilige spelen'. Omdat het aantal spelen waarbij de winnaars beloningen kregen te hoog werd, maakte men vanaf keizer Trajanus een onderscheid tussen de 'heilige spelen' waarbij belastingsvrijheid en andere vrijstellingen te winnen vielen, en de 'heilige spelen met blijde intrede' waarbij de atleten ook een plechtige intocht en pensioenen konden winnen. Omstreeks deze tijd ontstonden er ook nieuwe categorieën voor lager gerankte spelen, bv. 'talent-spelen' (naar de munteenheid 'talent') of 'thematische spelen'.

© KU Leuven, 2012