Xenophanes' kritiek op de atletiek

Xenophanes van Kolophon (ca. 565-470 v. Chr.) was een filosoof-dichter die rondreisde in de Griekse wereld. Met bijtende spot bekritiseerde hij vele dingen, onder andere het antropomorfische godenbeeld. Als paarden godenbeelden zouden kunnen maken, zo luidde zijn kritiek, zouden ze die naar hun eigen evenbeeld vervaardigen.

P176In ťťn passage van zijn slechts fragmentarisch bewaarde werk bekritiseert Xenophanes de beloningen in de vaderstad voor succesvolle atleten. Xenophanesī beeld is radicaal tegengesteld aan de lofprijzingen van de grote dichters uit zijn tijd, waarbij de atletiek hoog aangeschreven stond, net als in de andere geledingen van de maatschappij. Volgens de filosoof stonden de beloningen voor atleten echter niet in de juiste verhouding tot hun verdiensten. Xenophanes wijst niet zozeer met de vinger naar de atleten, maar naar de gemeenschap die fysieke kracht beloonde, in plaats van geestelijke kracht of wijsheid. Een atleet gebruikt zijn talenten enkel uit eigenbelang, terwijl een filosoof of intellectueel zijn wijsheid aanwendt voor de gemeenschap.

Misschien had Xenophanes zijn afkeer voor buitensporige beloningen opgedaan tijdens zijn verblijf in het Griekse Westen (Zuid-ItaliŽ en SiciliŽ), waar atleten soms zelfs als halfgoden werden geŽerd. De Sicilische tirannen probeerden Olympisch succes te verzekeren door atleten elders te recruteren en aan hun eigen stad te binden door immense beloningen.

© KU Leuven, 2012