De overwinningsliederen van Pindarus

De gedichten voor succesvolle atleten vormden een apart genre binnen de Griekse poëzie. Ze werden gekenmerkt door een erg ingewikkeld verspatroon. De overwinningsliederen werden naar aanleiding van een overwinning op één van de grote spelen besteld bij een bekende dichter, die hiervoor véél geld vroeg. De opdrachtgevers waren dan ook rijke aristocraten, zoals Diagoras van Rhodos of de Sicilische tirannen. Een overwinningslied, dat werd opgevoerd door een koor van jonge mannen, onder kithara- en/of fluitbegeleiding, was voor hen een manier om hun overwinning bekend te maken in de Griekse wereld. Een gedicht was immers veel minder aan één plaats gebonden dan een standbeeld.
Ontstaan in de tweede helft van de zesde eeuw v.C. bloeide het genre van de overwinningsliederen vooral in de eerste helft van de vijfde eeuw v.C. De belangrijkste vertegenwoordigers van het genre waren Simonides, Pindarus en Bacchylides. In de tweede helft van de vijfde eeuw liet enkel Alkibiades nog een overwinningslied schrijven, wellicht door Euripides. De vijfde-eeuwse overwinningsliederen inspireerden de Ptolemaeïsche koninklijke familie om rond 300 v.C. hun sportieve prestaties te laten huldigen door de dichter Kallimachos. Hun andere hofdichter, Posidippus, huldigde hun prestaties in een heel ander genre, dat aanleunde bij de inscripties.

De bekendste vertegenwoordiger van het genre was Pindarus. Hij was literair actief tussen ongeveer 498 en 446 v.C. Hij schreef gedichten in verschillende genres, maar alleen zijn overwinningsliederen zijn bewaard. Ze werden door hellenistische geleerden verdeeld in vier groepen, naar de vier spelen van de periodos waarop de gevierde overwinningen behaald werden. Zijn gedichten vormen geen relaas van de gewonnen wedstrijd. De praktische informatie (naam, familie, vaderstad, vroegere zeges, gevierde zege) wordt in omfloerste literaire bewoordingen gegeven. Het gedicht gaat over de zege zelf en over de aristocratische waarden die ermee samen hangen. Pindarus gebruikt mythologische verhalen om de zege een extra dimensie te geven. Zo legt hij een link tussen het heden en het verleden, tussen het particuliere en het algemene.

Voorbeeld: de derde Olympische ode

© KU Leuven, 2012